UZUN İNCE OLMAKTAN “ÖTÜRÜ” UZAK BİR YOL, İLK DURAK : TRABZON, UZUNGÖL

UZUN İNCE OLMAKTAN “ÖTÜRÜ” UZAK BİR YOL, İLK DURAK : TRABZON, UZUNGÖL

GİRİŞ :

Evliya Çelebi Trabzon için bu şehre küçük İstanbul denilse yeri demiş, sonra da hayranlığını dile getirmiş uzuun uzuun. Kendisinin 17. yüzyıl gezgini olduğu düşünüldüğünde, bu sözleri sarf etmesinin üzerinden geçen yüzyıllar da hesaba katıldığında güzelliğine pek güzel şehrin merkezinin bir müteahhitler güzellemesine dönüştüğünü görse yüreği sızlardı. Eğri büğrü, saçma sapan, zevksiz, kalitesiz apartmanlardan oluşan bir çehre sahibi olmuş ilin bu kadar savrukça harcanmış olması insanın içini acıtıyor ister istemez. İçinde yaşarken anlamıyor, bakmıyor olabilirsiniz Trabzonlular ama dışardan manzara pek öyle görünmüyor. Bahanesi de başınızı sokacak bir ev, öyle mi? Bir Ordu’ya bakın, bir de Trabzon’a. Mayamda müteahhitlik var, tuğlaları döşer, harcı kararım nasılsa, dışını da allar pullar pembelere, morlara boyarım dersin, şehri de böyle sirke çevirirsin işte. Önün deniz, içi hamsi, her yer KATÜ, havaalanın denize sıfır, hala kapalı da olsa Sümela senin, Ayasofyan var, Atatürk Köşkün hakeza, Sultan Murat Yaylan, Hamsiköy’ün, Uzungöl’ün daha da dolu yayla senin ama, ama’sı var işte.

-Trabzonluların Trabzonla ilgili sorunları yok ki.
-Kesin vardır ama söylemeye cesaret edemiyorlardır.
-Trabzonluların korktuğunu mu düşünüyorsun?
-Bilemiyorum.
-Ne biliyorsun?
-Benimle uğraşma.
-Ayrıcalığın nedir ki senin?
-Ayrıcalığım filan yok benim. Ayrıcalık tanıdım Trabzon’a gelmeyi tercih ettim. Üstelik ilk seferim değil.
-Bunu Trabzon için yaptığından emin misin? Hem sefer biraz iddialı olmadı mı?
-Ya ne için yapacaktım? O sefer o sefer değil yahu.
-Şehirle ilgili başka sıkıntıların varsa madem söyle, atma içine.
-Valla mı? Kimse bilmeyecek, he mi?
-He he.
-Halkı bi tip.
-Tip, he mi?
-He he.
-Nasıl tip?
-Şöyle ki; yolun sonunda uçurum var, azıcık fren yap, yoksa her fani gibi ama biraz erken tadarsın şahadet şerbetini diyorsun diyelim, sen olsan ne yaparsın?
-Fren.
-Ben de. Ama bunlar öyle yapmıyorlar işte. O uçurumdan uçana dek gaza basıyorlar.
-Gözleri kara, he mi?
-Artık gözleri kara mı, yeşil mi… Bir de hiç susmama durumları var. Az evvel uçurumdan uçanlar var ya, işte onlar mesela çakılana kadar kendi bildikleri doğruları söylemeye ve kabul ettirmeye devam edeceklerdir mesela. Çünkü sonuna kadar kendilerini haklı görüyorlar. Sen ne dersen de, onlar hep bildiklerini okuyorlar kısaca. Artvin’de başıma gelen bir olayı anlatayım sana. Manifaturacıydı galiba, yol yorgunu girdiğim bir dükkanda, tezgahın arkasındaki adam bana nerelisin dedi. Ben de değilim ama İzmir’den geliyorum Ankara üzerinden dedim. Sonra bana şimdi unutmuş olduğum tuhaf tuhaf laflar etmeye başladı. Ben bir şey demedim ama. O böyle saçma sapan konuştu konuştu, bir de beni suçladı dükkanına girdim diye. Zaten yol yorgunuydum, açtım, kalacak yerim tam kesinleşmemişti, akım derken bokum dedim, bir anda seni öldürürüm deyiverdim adama.
-Aaa…eee… O nedi peki?
-Baktı bana, gözlerinde şeytani bir parıltı oldu. O kadar da değul da dedi.
-Bu iyiymiş. Ama Artvin orası, Trabzon değil ki.
-Sence değişen ne ola ki? Bende korku oluştu mesela. Rize’ye gidemem ben. Ürküyorum çünkü.
-Rize’den he mi?
-He ya, Rize’den.
-Güneydoğu’ya gitmeyeceksin ki.
-Yok yok. Karşılaştırma imkanım çok oldu ve her zaman beni zıvanadan çıkartanlar Doğu Karadeniz’den çıktı. Yoksa bilirsin az değilimdir ve kendi geliştirdiğim ve bana mahsus kimi manevralarımla karşı tarafı ben de kolaylıkla çıldırtırım ama Karadenizlilere gelince süngüm düşüyor.
-Alt ediyorlar yani seni.
-Deli edebiliyorlar beni. Pratik bir şekilde. Coğrafyaları onları, onlar da bulduklarını.
-Sen de bulunmaya gidiyorsun, kaşınıyorsun demek ki?
-Ben hep kaşınırım. Sorun yok.
-Sosyal medya lincine uğramayasın sonra. Şimdi çok moda biliyorsun. Hesabı olan, gıcığı olan orda biliyorsun. Seni vatan haini ilan etmesinler sonra?
-Etseler etseler Karadeniz’in haini ilan ederler, Karadenizli bile değilim, olsam ne olmasam ne, etseler ne etmeseler ne?

— . —

Büyük şehirlerin havaalanlarına indiğinde uçağa binmek için araca bindirilirsin, hava trafiğinin nispeten az olduğu daha az büyük şehirlerde bu sefer de, uçaktan çıkıp asfaltı göremeden hoop kendini havaalanının içinde bulursun. Günde on tane uçağın indiği yerlerde ise havaalanının içine kadar kendin gidersin yürüyerek. İlk defa geldiğin bir şehir hakkında ilk dakikaların dolayısıyla ilk izlenimlerinin oluştuğu anlardır bunlar. İklimi, coğrafyası, insanları gözler önüne serilir. Kaç il, kaç bölge aşarsın bir anda. Belki denizler, göller, dağlar, dereler. Yirmi ili geçiverirsin bir iki saat içinde. Yazdan sonra kışta bulursun kendini bir anda. Güneşli bir şehri bırakırsın, karlarla kaplı bir şehir karşılar seni. İşte böyledir uçak seyahatleri.

Atlas Havayollarıyla uçtum bir akşam vakti. Özellikli koltuk satın almadığım için koridor tarafıydı yerim. Şansıma uçak boştu ve üçlü koltuğun ortası da boştu. Hava yağmurlu olduğundan beşik gibi sallana sallana geldik. Aramızdaki boşluğun diğer tarafında oturan adamcağız her defasında bana bakıp ellerini havaya kaldırdı, bu normal mi diye sordu durdu bana. Bilemediğimden normal normal dedim. Kendisine ikram edilen keki almayıp, kıza verin dedi. Kız ben oluyorum bu arada buradaki. İnişe geçtiğimizde denizin dibine havayolu mu yapılırmış dedi. Ne desem bilemedim ki. Denize sıfır havayolu fena mı, ama söz konusu manzaralı daire değil ki.

Beni nereden bulduklarını anlamadığım tur şirketinin ısrarlı mesajlarına dayanamayan zihnim Uzungöl ve Ayder turlarına katılmaya karar vermişti gelmeden önce. Merkezden bineceğim araca sabah saatinde ve ineceğim akşam saatinde. Tek bildiğim bu ve hava karardı bile. Bavulumu bırakıp şehri keşfe koyuluyorum ivedilikle. Üç sene önce geldiğim merkez lokantasında oturuyorum, değişimi anlayabilmek için. Çok aç olmasam da Akçaabat köftesi söylüyorum. Ekmek ağırlıklı hamur olmuş köfteyi yiyorum. Tatlar bozulmuş şehirde, değişim bu işte. Paralel iki caddesini, onları kesen sokaklarında dolaşıyorum yemekten sonra bir süre. Merkezde İş Bankası Kültür Yayınları var. Görüp görebileceğiniz tek kitapçı da o. Çok şeker doğrusu. Onun dışında pek fazla özel bir şey yok. Bol bol peynirci var çarşısında. Kilo kilo tereyağları ile beraber vitrinleri süslüyorlar. Muhlama için uygun olan çektikçe uzayan, uzadıkça uzayan peynirleri en revaçta olanlar.

UZUNGÖL :

Dört kişiymişiz tur için. İnsan yalnız da sıkılıyor rehberle. Halkımla bütünleşmek için bulunmaz bir fırsat diye geçiriyorum aklımdan. Sorun şu ki nerenin halkıyla bütünleşip kaynaşacağımı bilemiyorum. Köprünün önünde beklemekte olan iki kadın bir adamla bütünleşecekmişim. Biner binmez nerelisiniz diye soruyorum usülden. Biliyorum ki buralılar. Turla kolay kolay gezmek istemişler. Fatma Şahin yanıma oturuyor. Diğer hanım tekli koltukta kulağında kulaklık müzik dinliyor, bazen kendini kaptırıp eşlik ediyor müziğe. Onu dinliyoruz ara ara. Eşi şoför koltuğunun yanına geçiyor ve fazla konuşmuyor. Fatma Şahin herkesin ve hepimizin yerine konuşuyor. Tüm soyağacını çıkartıyor tek tek. Üç çocuğu, tek torunu, askere giden oğlu, kızkardeşinin hastalığını, onun çocuklarını, nerede oturduklarını, kendi işyerini, işyerinde ne pişirdiğini, muhlama için en doğru peyniri ve daha da bir dolu pratik bilgiyi ediniyorum kendisinden. İlk durağımız olan bıçakçı, gümüşçü ve akabindeki çay fabrikasında da mekan sahiplerinin bile bilmediği değişik bilgiler veriyor hiç durmadan. Her evde bir Fatma Şahin vardır buralarda diyor. Kızlarından birine Fatma ismini koymazlarsa rahat uyuyamaz buranın insanı diyor. Bizim bir bakan da Fatma Şahin’di diyorum. Yüzü geliyor gözümün önüne. Buralıdır kesin diyoruz kendi kendimize. Baktım da Gaziantep’liymiş. Demek Antep’de de yaygın imiş aynı isim.

Şoförümüz konuşmayı sevmeyen, biraz utangaç bir genç olduğundan çevre hakkında filan fikir almak çok mümkün olmuyor. Neyse ki Fatma Şahin var bizi aydınlatan. Hepimiz açız, kahvaltı etmeden çıkmışız. İlk işimiz Uzungöl’de yemek yemek diyoruz. Beraber aynı masaya oturuyoruz, yemek seçimlerini de evsahiplerine bırakıyorum. Alabalık ye diyorlar, tamam diyorum. Muhlama söylüyorlar falan filan. Garsonla öyle bir konuşuyor ki Fatma Şahin, ben böyle konuşsam herhalde adam beni döver diye geçiriyorum içimden. Haklı olmasına haklı çünkü getirilen yiyeceklerde lezzet namına bir şey yok. Balığa daha çok tereyağ gerekmiş mesela. Muhlama olmamıştı mesela. Mısır ekmeği bile yoktu masada. Dünya için küçük, biz bir avuç aç ve lezzet arayan insan için bütün bu istekler çok büyük o an için. Sonunda para vereceğiz ya. Sorun yok bir gün bir bilim adamı bir labaratuvarda bir atomu bin parçaya bölmüş, Nobel almış… Bizler de oturmuş bu mezeler olmamış diye diye ne var ne yoksa yiyoruz aslında.

Yemek faslından sonra aileyi bırakıp Uzungöl’ü keşfe çıkıyorum. Uzungöl Trabzon’un Çaykara ilçesine bağlı bir köy. İsmini de içerisinde yer alan gölden almış. Göl kıyısında yer alan bembeyaz cami fotoğrafların olmazsa olmazı olmuş kısa zamanda. Gözlerimle gördükten sonra da diyebilirim ki, çok yakışmış bu cami bu göle, şu kıyıya. Gölgesinin gölün yüzeyinde nazlı nazlı aksedişini düşletiyor insana. Öte yandan Uzungöl Salonunda gördüğüm bir beyden bana poz vermesini rica ediyorum. Kabul ediyor. Dönüşte çektiklerimi beğenmiyor, bir kez daha poz vermesini rica ediyorum. Yine kırmıyor beni. Az ilerde evinin balkonuna çıkmış emekli matematik öğretmeni ile konuşuyorum. Zorla. Adamcağız ayağında terliklerle çıktığı merdivende dengede kalmaya çalışıp işini görmeye çabalarken, bir yandan da bana laf yetiştirmek zorunda kalıyor. İnsanları zor durumlara düşürmekte üstüme yok. Aybediyorum ama az sonra ayıbımı unutacağımı da biliyorum. Kendi adımı taşıyan bir otel karşıma çıkıyor. Derhal unutuyorum emekli matematik öğretmenini. Trakyalılar basmış buraları galiba diyorum. Ya da bir gelin getirdiler galiba Edirne’den ya da bir gelini sevdiler Meriç isminde.

Mevsim itibariyle belki de, insan ister istemez romantik hislerle bakıyor etrafına. Fakat aynı romantik hisleri buraya karşı mı hissetmekteyim yoksa geçmiş mi hatırlatıyor kendini anlamam zamanımı alıyor. Tam gözlerim dolacak gibi oluyor, tam geçmiş iyice üşüşüyor savruk başıma, bir ses duyuyorum tanıdık. Bunlar benimkiler olmalı. Alışveriş yapmak üzere açık mağazaları geziyorlar. Ya ağlayacağım ya boşverip benimkilere takılacağım. Ağlamak için bolca vaktim olur bir gün elbet diyerek yanlarına gidiyorum. Kardeşi tatlı ısmarlattı zorla kendine diyor. O da kötüydü, ne yediysem olmadı şurda diyor Fatma da. Beraber ilk açık dükkanla başlıyoruz alışveriş turumuza. Kasam nerde diyor kardeşine kocasını kastederek. Hediyelik eşyalar, çin malı terlikler, buzdolabı süsleri, bakır tepsiler, cezveler, kısaca ne ararsan bulabileceğin dükkanda, tek eşi yok kasada ödeme yapacak. Cezve derdine düşüyor Fatma Şahin’in kardeşi, bir de Uzungöl manzaralı ahşap tepsiler ve de kemençe şeklinde duvar saatlerine bakıyoruz dikkatle. Fatma’nın kızkardeşi aynı sebepten erkek kardeşini kaybettiği bir tür akciğer hastalığına yakalandığını öğrenmiş yakın zamanda. Bir kızını da yangında kaybetmiş. Sonra tedavi olmuş uzunca bir süre boyunca hem ruhsal hem de bedensel olarak. Az önce karşımda sakin sakin yemek yiyen kadının bu kadar acıyı hangi köşesine sığdırdığını bulmaya çalışıyorum. Nafile çabam. Şimdiyse oy birliğiyle en güzel desenli tabak, kemençe şeklinde saat ve birkaç hediyelik eşya üzerinde mutabakata varıyoruz aynı dükkanda. Bakır cezveden vazgeçiyoruz.

Çakır gözlü, kar gibi beyaz saçlı ve gerekmedikçe-hiç ama konuşmayan kocası yangında kaybettikleri kızlarının yemek masasında bahsi geçtiğinde sıkıntıyla kalkmıştı ayağa, burası sıcak oldu diyerek ceketini giymişti, sonra da önünü ilikleyip, otururken iliğini çözmüştü. Paltosuyla yemek yedi sofrada. Biz muhlama, salata, turşu kavurma yerken sofraya sırtını dönmüş, uzaktaki televizyondan haberleri izlemeye koyulmuştu. Hiç yemez demişti karısı onun için. Et, ekmek, patates olmazsa yemezmiş. Izgara biberine bile elini sürmedi, ne de domatesine. Köftesini yedi sadece uslu uslu, sessizce. Birkaç dilim de ekmek eşliğinde. Onun dışında kalanları tatmadı bile. Kız yesin dedi. O kadar. O kız benim bu arada.

NOT : Çok çok önemli sözümü sona sakladığımı düşünüyor olabilirsiniz. Yanıldınız. Muhlama muhlama dedim durdum yazımda. Aslında mıhlama diyen de var, muhlama diyen de. Her ne kadar kulağa mıhlama daha hoş gelse de, yazımın içinde pek çok kereler kullandığım muhlamayı mıhlamayla değiştirmek zor geldi sadece. Son bir kez gevezelik etme şansı buldum bu vesileyle.

Ocak 27, 2018 5

ALTIN ÜÇGEN, BİRİNCİ BÖLÜM : ORDU, ÜNYE

ALTIN ÜÇGEN, BİRİNCİ BÖLÜM :

ORDU :

Akşam saatlerinde bindiğiniz ve şehirlerarası bir otobüsle başladığınız seyahatinizin bitiminde, yani sabah saatlerinde, uykusuz, huzursuz ve tutulmuş vaziyette uyanmanızla sabahın aksi gibi kör bir saatine konmuş uçağınızın check-in işlemleri için en az üç buçuk saat önce uyanıp, iki buçuk saat önce de yola döküldüğünüz ve bunun için yatmadan önce acaba yetişemezsem ya da uyanamazsam sorusunu kırk kere çevire çevire kafanızın içinde kurmaktan zaten uykusuz kaldığınızdan aşağı yukarı aynı cefayı çekmiş olarak başlıyorsunuz yeni bir şehirdeki ilk gününüze. İstanbul Urfa, İzmir Diyarbakır arası bir yolculuk planınız varsa eğer, bu süre yirmi dört saate filan çıktığından, tüm hırsınızı muavinden çıkar çıkar bitiremediğiniz, içinizden de bu şımarıklığı şımarıklık olarak bilip ayıbınızı kabullenseniz de bunu da yapmazsanız eğer ilk istasyonda camları kırma hissinizi bastırmakla canınıza kıymak arasında gide gele sabahı edeceğiniz bir seyahat arasında kaldınız demektir. Pozantı sonrası ne yaptığımı hiç hatırlamadığım bir yolculuk yapmıştım mesela, yıllar geçti unutamıyorum o saatleri, henüz gençtim, azimliydim, kendimden de emindim. İlk sekiz saati kazasız belasız atlatmıştım ve daha ne sekizler, onlar vız gelir bana diyordum aynı güven ve bilinçle. Gün geceye dönmüştü, sonra sabah öğlene bağlanmıştı ve manyak gibiydim en nihayet Urfa’ya vardığımda. Yanımda oturan hanımla hayatımızın ince ayrıntılarını paylaşmıştık varasıya. Ne o, ne de ben gözümüzü kırpmıştık. O, Diyarbakır’a gidecekti, kocası tarafından uğurlanmıştı ve önünde yalnız geçireceği birkaç saati daha vardı benden sonra. Arkamdan sen kurtuldun der gibi bakmıştı. Diyarbakırlı o kadına ne oldu, şimdi nerelerdedir ki acaba?

Bense birkaç saatlik uykuyla uçak seyahatini yeğlemiş olmanın sözde avantajıyla iniyorum Ordu-Giresun havalimanına. Trabzon’dan sonra deniz kıyısına paralel bir başka havaalanı görmekten memnuniyet duyuyorum. Yanımdaki öğrenciler Giresun’da iletişim okuyorlar ve bu son senemiz kurtuluyoruz artık diyorlar. Fırlamalara göre şehirler değilmiş Karadeniz’in fırtınalı şehirleri. Yüzmüş yüzmüş kuyruğuna gelmişler, ha gayret! Minnacık havalimanının kapısında bekleyen Havaş servisleri uçakların inişine bağlı olduğundan son yolcuya kadar bekleyip kalkıyorlar hemen. Samsun havalimanında çalışma olduğundan Samsun’a gidenler de bizimle aynı uçaktalar. Samsun Ordu arası ise üç saat kadar sürüyor. Yirmi dakika kadar da Ordu merkezle, havalimanı arası. Yüksek yüksek apartmanlar karşılıyor beni. Ilıman da bir iklim. Bugün mart ayının ilk günü. Koskoca bir sahil şeridi ile Boztepe ve merkez arasında hiç durmadan gidip gelen teleferikten alamıyor insan gözünü. Öğretmenevi ve Sinema Oteli hemen merkezdeler. Koskocaman ve çok katlı Koton mağazasına talim mi ediyor Ordulular sorusunun cevabı iç sokaklardaki butikler. Çok şık butik mağazalar var Ordu’da. Kadınlar ve erkekler için ayrı ayrı düzenlenmiş de vitrinleri. Belli bir giyim zevkinin var olduğunu düşünüyorsunuz bu butiklerin vitrinlerine baktıkça. İnsanlarıysa açık tenli, ince telli saçlara sahipler. Güleryüzlü ve çevikler. Merkezde sağıma soluma bakarken, karşıdan gelmekte olan iki küçük çocuklu aileden alamıyorum gözlerimi. Genç bir çift bahsettiğim. O kadar saf görünüyorlar ki. Şehre uygun kıyafetler içindeki, Ordu’nun yerlisi oldukları her hallerinden belli çiftin ifadelerindeki masumiyet, parayla satın alabileceğiniz, yüzünüze kondurabileceğiniz son şey. Bizlerse büyük şehirlerde yaşamaktan birer şeytan olmuşuz adeta. Küçük şehirden kaçamazsın, büyük şehri bırakamazsın. Peki bu handikapla nasıl yaşarsın?

Turizm bürosu Ordu Öğretmenevi’ne gelmeden hemen önce. Üç çalışandan en güleryüzlü olan Arzu Hanım karşılıyor beni. Gerekli bilgileri, belgeleri, kitapları ve cd’yi verdiğinde nezaketi karşısında şaşkın, belgelerin elimdeki ağırlığı karşısında ise dehşete düşüyorum. Bana bir sürü öneride bulunuyor. Bu küçükmüş gibi görünen şehirde yapılacakların çokluğunun nedeni ilçeleri ve merkeze uzaklıkları. İzmir’e benziyor adeta. Şehir kısıtlı imkanlara sahip olsa da, çevresiyle özgürleşiyor, güzelleşiyor, adeta zenginleşiyor. Bu özel durumsa her şehre nasip olmuyor şu koskoca, yusyuvarlak, çift kutuplu dünyada.

Boztepe’ye teleferikle çıkmak üzere sahil tarafına geçiyorum. Gişeye gidiyorum önce. Bir gidiş ve bir de dönüş biletim var bundan böyle. Yaşasın yaşasın da gişede görevli beye ismini sormak geliyor içimden. Bir ses sor ona diyor, peki diyorum ben de o sese. Niçin öğrenmek istiyorsunuz diyor şüpheli bir şekilde karşı taraf. Bu şehre ilk gelişim ve konuştuğum ilk nazik bayanın ismi Arzu idi diyorum ona. Yaka kartındaki ismi okuyorum tüm engellemelerine rağmen. Diyor ki ” K. Tiker”. O an göz göze geliyoruz. O an ağzım açık kalıyor. O an ikimizin de yüzünde tuhaf bir ifade beliriyor. K. Bey diyebiliyorum zar zor, adeta fısıltıyla. Ne dediğimi şu an hatırlamıyorum ama sırıtıyorum. Bir daha da bu şehirde kimseye adını ve özellikle de soyadını sormamaya yemin ediyorum. Kimse de benimkini bilmesin mümkünse. İnsanların ataları saçmalayabiliyor bazen. Sözlüğe bakayım bir ara, belki çok önemli bir anlamı vardır ya da Laz aklı sen nelere kadirsin der geçerim en kötü ihtimalle. Çarşamba, Perşembe gibi. Böyle yer ismi mi olurmuş yahu! Böyle soyismi mi olurmuş yahu!
Boztepe’ye çıkarken damlar, damlar ve denize nazır mezarlıklara yukarıdan baka baka ilerliyorum. K. Tiker’i geride bıraktım. Meşhur pancar çorbalarını sipariş ediyorum restoranlardan birini. Pancar çorbası pancar renginde değil, salça renginde, içerisinde pancar dışında herşey bulunan bir çorba bu. Pirinç, arpa, fasulye, tanımadığım otlar… Dünya tabağımın içinde. Benim algılayabildiklerimdi bu kadar. Manzaraysa manzara, çorbaysa çorba, Tiker’se… Güldürdün beni Ordu kendine, tek bir vatandaşının güzide soyismi sayesinde.

ÜNYE :

Fatsa’yı es geçip Ünye’ye gitmeye nasıl karar veriyorum bilmesem de, kendimi Ünye’de bulmam çok zamanımı almıyor. Ani kararlar iyi midir değil midir diye düşüne düşüne gidiyorum yolda. Otoyoldan gidiyoruz. Bu yüzden de bir şey anlamıyorum. Tek bildiğim birinciliği Zigana’dakine kaptırana dek git git bitmeyen Türkiye’nin şimdilik en uzun tünellerinden biri olan Nefise Akçelik tünelinden geçmekte olduğum. Burada ölmüş bir mühendisin ismi verilmiş tünele. Yarım saate yakın bir sürede Fatsa’ya varıyoruz, sonra da Ünye var önümde. Sahil şeritleri benzer manzaralara ev sahipliği yapıyor. Ünye’ye gelir gelmez sokaklarını gezmeye başlıyorum. Bir köpek görüyorum çerin çöpün içinde. Önce ölmüş ve atılmış olabileceğini düşünüyorum. Onca pasaklılığın ortasında uyuyor olması beni şaşırtıyor ilk önce. Dükkanın içinden çıkan bir adam yaşıyor diyor merak etme. Beraber gülüyoruz haline. Sorular soruyorum Ünye ile ilgili. Sana en iyi cevabı Orhun Amca verir diyor ve yoldan geçmekte olan adamı çeviriyor yolundan. Orhun Güven’miş ismi, hayırsever, yardımsever, bir sürü kız çocuğu okutan, ağaçlar dikip Ordu’yu iyice yeşillendiren, bir parça da kolay öfkelenen bir mizacı var. Benzer nedenlerden ötürü bizim öfkemiz. Verdiği burslardan bahsediyor vakit darlığında. Seni tarihi bir yere götüreceğim diyor. Sapmış olduğumuz sokaktaki zevksiz binaların arasından beni nereye götürecek acaba derken, 148 yıllık kendi evi çıkıyor karşımıza. Ev yaşayan bir tarih ve kapısı da eşinmiş. Bana keşif için gelen bir Amerikalının yorumundan bahsediyor. Bu senin tarihin demiş Amerikalı ona. Sakın bu eşiği yenileme, onarma. O senin kökenin, geçmişin herşeyin demiş ona. Hakikaten de çivi çakılmamış ev üzerinde. Aradaki zihniyet farkından konuşuyoruz. Bu ev bu sokakta bir vaha, etrafındaki sevimsizlik ve zevksiz modernliğin tam ortasında olduğu gibi duruyor zamana meydan okurcasına. İyi ki karşıma çıkmışsın Orhun Amca.

Ünye Müze Evi yokuşun hemen başında bekliyor beni. Kaptan Server Bey’e ait bu ev, kendilerine aileden yadigar kalmış, eşi ve kendisininse hiç çocukları olmamış. Eskiden, binalarca evinin önünün kapatılmadığı tarihlerde, hava ve denizin durumunu anlayabilmek için bir fikir verirmiş kaptana evin konumu. Bir benzeri ve daha kapsamlısını Ankara, Beypazarı’nda görmüştüm “Yaşayan Müze” adı altında. Üniversitelerin Halkbilimi bölümü öğrencileri ya da mezunları meddah, masal anlatımı gibi folklorik sunumlar yapmaktaydılar gelen her yaştan konuklarına. Kurşun döktürmüştüm ben de. Hatırlayıverdim maziyi bir an geldi de. Ünye Müze Evi’yse Klasik Osmanlı Mimarisinin özelliklerini taşımakla birlikte, taş zemin üzerine inşa edilmiş ahşaptan yapılma bir eser olup, yaklaşık iki yüz elli yıllık bir geçmişe sahip. Sayıları bir hayli az olan bu binaları değerlendirmek gerek ve her seferinde içimi ürperten bir şey oluyor bu eski ve tarihi evleri gezerken. İnsanların acılarını, sevinçlerini, mutlu mutsuz anlarını geçirdikleri mahremlerine davetsiz misafirler olarak girmenin tedirginliği oluyor üzerimde. O insanların bu evlerin her metrekaresinde izleri varken, bir paparazzi programı kameramanı gibi hissediyor insan kendini içeriye dalıverince. İşte çok değerli ama artık ölü Kaptan Server Bey’in yatak odası, bu da onun dürbünü. Bu yatakta yatmışlar hanımısıyla, bu tas başlarına su döktükleri o tas imiş. Isındıklsrı soba, oturdukları döşek. Misafirleriyle birlikte mangalda kül bırakmadıkları bölüm işte bu odanın bu kısmıymış. Ben Kaptan Server Bey, karısı, ruhu olsam hiç durmadan küfreder dururdum gelene gidene. Soralım bakalım kendilerine bir şekilde rastladığınız takdirde, acaba mahremlerini instagram ya da facebook fotoğraflarında poz poz görmek isterler miydi diye. Hele böyle blog köşelerinde…

Çok acayip bir kaleye sahip Ünye. En büyük özelliği de büyük bir kısmının tek bir kayadan oluşmuş olması. Dizlerine, beline, kalbine, ciğerine güvenen bir kimseyseniz eğer, yukarıya bir çıkın ve sessizliğin sesini yırtan rüzgara kulak verin enfes manzarası eşliğinde. İlçenin köyleri yukarıdan bir başka güzel gerçekten. Kalenin ev sahiplerinden Anadolu Pontus Krallığının kurucusu yirmi iki dil bilen, zamanın en önemli suikast ilacı olarak kullanılan zehirleri kendi üzerinde deneme gözü pekliğine sahip, ikna gücü yüksek bir savaşçı, aynı zamanda da zalim ama yaşamına oğlunun ihanetine dayanamayarak kılıcının üzerine atlayarak son veren(duyduğum en manyakça ölüm şekli) Mitridat’ın Ünye’ye nazır açık hava küvetinden onun hem ehl-i keyif hem de ortalamanın altında bir boya sahip olduğunu düşünüyor insan.

Dönüş yolundaki evlerin bahçelerindeki mezarlar çarpıyor gözüme kaleden inerken. Toplu mezarlıklar yerine yakınlarına gömmüşler sevdiklerini, aile büyüklerini, kardeşlerini belki de oğullarını ya da kızlarını. İnsanın her sabah her sabah kapısını açar açmaz karşılaştığı mezarlık manzarasını bir süre sonra kanıksaması söz konusu iken, hafıza kaybı ve moral bozukluğuna yol açtığı da söylenir. Üstelik kanunen bu durumun yasak olduğunu duymuştum ama nihayetinde burası esas yerleşim yerinden uzaktaki köy evleri olduğundan ne burayı ziyarete gelen turistlerin ne hükümet yetkililerinin ne de konu komşunun bu hususi durumu şikayet konusu yapacağını düşünemiyor insan.

Savaşçı Mitridat’ın küvetinden sonra, barışçıl Yunus Emre’nin olası mezarına gidiyorum. Ülke çapında on mezarı olan Türkmen dervişinin mezarının civarıysa bir çeşit mesire yerini andırıyor. Neden burası diyorum, bir şiiri var imiş buradan bahsederek kaleme aldığı İndik Urum’a diye başlayan. Efsane yaratmak için bir eser bırakmak gerek geride, Yunus Emre bunu başarmış ve şiirleri de ağaçlıklı yolda sağlı sollu olmak suretiyle çerçeveletilip konmuş yol boyunca. Cemreler toprağa düşmüş, bahar erken gelmiş, ağaçlar çiçeklenmişken, sorarım ben de o sarı çiçeğe sizde ölüm var mıdır diye. Soruma soruyla cevap verirdi o da ölümsüz yer var mı diye. Seni koklar, geri dururum sarı çiçeğim öyleyse, bilirim bu dünyada solmaya mahkumsun sen de. Bir kez gönül yıktın ise, bu kıldığın namaz değil diyen Yunus Emre’yi düşünerek insan en çok vicdan muhasebesi yapmalı bu dünyada. Her gece baş başa kaldığımız tek o var şu koskoca, yusyuvarlak, çift kutuplu dünyada.

Mart 12, 2017 1

HOPA

HOPA’YA DOĞRU:

Saat sabahın beşi ve ben lobideyim. Altı otobüsüne binmek üzere hazır ve nazır servisimin gelmesini bekliyorum. İçi buram buram tüp kokan bir taksi geliyor. Ama geliyor nihayetinde ve nazik bir esintiyle henüz ağarmakta olan yeni günü karşılıyoruz güleç şoförümle beraber. Amasya’nın minik otogarına geldiğimizde Gaziantep orijinli otobüsün on dakikalık ihtiyaç molasında olduğunu öğreniyorum. Köşede semaver çayı yapılan ufak bir kafeterya var. Erkek gibi bir kadın karşılıyor beni. Deyim yerindeyse yaka paça oturtuyor. Önce bana bağırıyor sanıyorum ama bakıyorum ki amacı bana yer göstermekmiş. Çay ve simit söylüyorum. Semaver çayı başka güzel olmakla beraber adının Zehra olduğunu öğrendiğim kadının hal ve hareketlerinden başımı aldığım anlarda ancak yudumlayabiliyorum çayımı. Çok geçmeden kocası geliyor. Onun da adı Halil imiş ve şoförlerle konuşmalarına tanık oluyorum. Mevzu çapkınlık. “Başımda bir bela var zaten, ikincisinden Allah korusun.” derken ki yaka silkişi hiç sitemkar değil. Karısının erkek fatmalığını kabullenmiş sanki çoktan. Kaldı ki, işlerin yükünün büyük kısmını omuzlarından almış olabileceğinden minnettar bile olabilir, hayatı boyunca hiç sözünü etmeyecek olsa bile.

İki saat sonra Samsun otogarındayız ve daha dün beni buradan alıp da, Amasya otobüsüne bindiren çocukla göz göze geliyoruz. Bana tip tip bakıyor, “Bu sefer nereye?” der gibi. Üzerinden 24 saat geçmemiş olmasına rağmen bana günler geçmiş gibi geliyor ve yol aldıkça günlerin önüne geçiyorsunuz bir anlamda. Yelkovanmışçasına ruhunuz, sabitleniyor bir saatte ve kolay kolay terk etmiyor yerini. Ayaklarınızsa birer akrep, duramıyor hiç yerinde. Hep akrep peşinde yelkovanın. Bir gölge gibi izliyor onu. Ötekiyse nazlı. Ağırdan alıyor zamanı. İyice özümsüyor her anı. Bir büyük zirveleri var tam uyumlu, iki defa ancak. Görmelisiniz muhteşemliği. Tıpkı akreple yelkovanın zirvesi gibi, sizin de hayatta iki zirveniz var. Biri doğum, biri ölüm sanki. Aradakiler bir geçişten ibaret.

Önce Ordu’dan geçiyoruz, sonra Giresun’dan. Sanki birer kardeş şehir bunlar. Sahilleri birbirine benziyor. Bu seferlik sadece geçiyorum içlerinden, camın arkasından bakarak. Giresun Adası’nı iç geçirerek ıskalıyorum. Nihayet Trabzon’a ulaşıyorum. Otobüs Rize’ye devam edecek. Trabzon otogarında iner inmez sıkıntılanıyorum. Korkutuyor beni burası. Moralim bozuluyor. Bıraksalar ağlayacağım. Bıraksalar ilk otobüsle Sinop’a geri döneceğim. Burada kalmak istemiyorum. Bir görevli yaklaşıyor yanıma. “Burası çok büyük, çok sevimsiz.” diyorum. “Biz buradan Batum’a kadar gidiyoruz.” diyor. Eşyamı veriyorum derhal. Nerede ineceğimi soruyorlar. Rize mi, Artvin mi, Batum mu diye. Yol boyunca düşünüp karar vereceğimi söylüyorum.

Sonra ne mi oldu? Her istasyonda bana soran gözlerle baktılar. Burası mı, şurası mı derken ben kendimi Artvin, Hopa’da buldum. Saat beşe geliyordu otobüsten indiğimde. İçimdeki sese bıraktım kendimi. Artvin’de buluverdim kendimi. Rize’de ise başbakanın her 100 metrede bir, kilometreler boyunca, bir beyaz bir mavi fon üzerinde koyu renk takım elbisesiyle arz-ı endam ettiği direklere asılı tam boyutlu posterleri tarafından karşılandım. Gezi Parkı yahut hiçbir eylemci geçmemiş gibi geldi buradan. Bense çaresiz yoluma devam ettim.

HOPA:

Prenskale turizme ait mini otobüsten indiğimde saatlerce yol gitmenin sersemliği vardı üzerimde. Kararsızca indiğim ilçenin meydanında ilk dikkatimi çeken ortalıkta hemcinslerimin çok az miktarda olmalarıydı. Ben galiba bir erkek şehrine, dolayısıyla ilçesine gelmiş bulunmaktayım. İç sokaklardan, lokantaların arasından geçiyorum. Dükkanların içlerinde de erkekler var dizi dizi. Bana bakıyorlar garipseyerek kah dükkanlarının içinden, kah kapılarının önlerine attıkları sandalyelerden. Yokuşun sonundaki öğretmenevine gidiyorum. Burada otelde kalamayacağım düşüncesi yerleşiyor beynime. Doğu gibi burası ama denizlisinden. Tekrar çarşıya iniyorum. İnsanları tanımam gerek. Bulduklarıma saçma sapan yol tarifleri yaptırıyorum, döviz bürolarının yerlerini soruyorum, olmadı migros soruyorum.”Ha buraya nercen celdun daa?” “Arcvinimiz guzel oluyor daa.” gibi efsanevi cümlelerini “da” takısıyla bitiren gökgözlü adamlarla konuşuyorum. Çok sevimli ve melodik geliyor konuşmaları, konuşma sürelerini ne kadar uzatırsam kardır diyorum, ne konuştukları mühim değil, zaten çoğunu da anlamıyorum ama işte hoşuma gidiyor daa. Bana karşı son derece sabırlı davranıyorlar. Bir tanesi nereden geldiğimi soruyor. Tepkisini ölçmek için “Fethiye.” diyorum. Yerini soruyor, tarif ediyorum. “Çok kilometre, ha burada ne işun var da, öğretmen miysun?” diye soruyor. Buralı değilsen, yalnız ve bekarsan, demek ki bir öğretmensun daa!

Gürcistan’la aramızdaki Sarp sınır kapısına çok yakınız ve az ileride de Hopa limanı var. Hiç görmediğim kadar çok tır ve kamyonla karşı karşıyayım. Denizaşırı ya da kara yolundan geçirilmiş son model arabalar taşıyor kimisi, kimisinin içinde ne var ne yok belli değil. Bense karşıya geçiyorum, sahil tarafına. Hala şehrin mekanizmasına alışmış değilim, lisanına alışsam da. İnsanlara karşı kendimi yalnız ve çaresiz hissettirtiyor tüm bunlar. Kaçkarlar’ın üzeri sislerle kaplı. Harika bir manzarası var. Lunapark var sahilde. Az ileride de, bir sürü kafeterya. Dışarıya masalar atmışlar. Hava güzel ve kadınlı erkekli gruplar var. Bol bol çay, kahve ve çekirdek tüketiliyor. Sahilde yürürken gençlerin olduğu bir gruba denk geliyorum. Kazım Koyuncu’nun sesi denizin sesine karşıyor. Koyuncu’nun memleketinde olduğumu hatırlıyorum nihayetinde ve gençler var hemen yanı başımda, bir anda hüzün dağılıyor ve sahile vuran dalgalara bakıyorum. Bunlar umut dalgaları ve umudun sesi. Hüznüm dağılıyor. Rengin kafeyi seçiyorum. Güneşi batırıyorum batırmasına ama esinti de yavaştan üşütmeye başlıyor. İlerideki bir masada oturan gençlerin arasına uzun ve kızıl sakallı orta yaşlı bir adam geliyor. Hesabı istediklerinde “Çayları açık yaz ama.”diyor. Gülüşüyorlar. Laz fıkraları vardır hani, hepsinin bir doğruluk payı olduğuna kanaat getiriyorum. Değişik bir felsefeleri ve farklı bir mizah anlayışları var. Ben sevdim. Hüzün ve memnuniyetsizliğim başka nedenlerden ötürü, siz bana aldırmayın sakın.

Yöresel tatlar konusundaki talihsizliğim burada da devam etmekte ve maalesef balık memleketinde yiyecek balık bulamıyorum. Bir balık mevsiminde bile gelememişim. Yazık bana. Akşam da hamsi bitmiş olduğundan mezgit tava yapıyorlar. Sular maşrapalarda geliyor. Neden olduğunu anlamadığım bir garson bana öğretmenevine kadar eşlik edip, ertesi güne döner ısmarlamayı teklif edip, akşam akşam ortaya çıkan Gürcü kadınlara üşenmeyip tek tek selam verdikten sonra bana dönerek “Anladum ben sizu, siz bunlardan değulsunuz.”diyor. Bense yanıt verme gereği ve fırsatı bulamıyorum. Çünkü bir süre sonra Hopa’nın “sarhoş adamlar barlar sokağından” geçmekte olduğumu, günlerden cumartesi olduğunu; naralar atarak kapılardan fırlayan adamların önce bana sonra da bana refakat eden garsona bir göz attıktan sonra kendi yollarına devam edişlerinden ancak idrak edebiliyorum. İyi ki yalnız değilmişim dedim. Saat yedi civarıydı ve adamlar dut gibiydi. Sonra mı? Sabaha kadar nara atan, olmadı silah atan, küfürleşen, kavga eden, arabasının lastiklerini iyice ezip tuhaf sesler çıkarmaya çalışan adamların seslerini dinleyerek geçirdim hayatımın bir gecesini bir garip memlekette.

İklimin çılgına çevirdiği, çoğu inatçı ve hoyrat, uzlaşması kolay olmayan, kadın ve silahsever erkekleriyle dolu bir yer burası ve etrafta konuşacak bir hemcinsimi bulamadığımdan kadınlarını tanıma fırsatı bulamadım bile. Sokaklarda en çok Gürcü kadınlar dolaşıyorlar rahat rahat.

Kaçkar’ların buğusuyla ayrılacağım buradan. Hislerim biraz karışık. Fırtınayı çağrıştırdı sanki burası bana.